Dla rodziców
Edukacja zdrowotna
WYMAGANIA EDUKACYJNE Z EDUKACJI ZDROWOTNEJ
Edukacja zdrowotna jest przedmiotem o charakterze interdyscyplinarnym i wybitnie praktycznym, którego głównym celem jest wyposażenie uczniów w wiedzę, umiejętności oraz postawy niezbędne do zachowania i pomnażania zdrowia fizycznego, psychicznego, społecznego i środowiskowego. Z tego względu tradycyjne, czysto pamięciowe odtwarzanie definicji ustępuje miejsca ocenianiu kompetencji kluczowych, takich jak krytyczna analiza informacji, zdolność do samoobserwacji oraz podejmowanie odpowiedzialnych decyzji prozdrowotnych.
Prezentowane wymagania edukacyjne, formy sprawdzania oraz zasady oceniania zostały opracowane z myślą o wspieraniu rozwoju ucznia i motywowaniu go do wdrażania zdrowych nawyków w codziennym życiu. Kontrola osiągnięć uczniów pełni tutaj przede wszystkim funkcję diagnostyczną i wspierającą (ocenianie kształtujące). Narzędzia weryfikacji wiedzy są zróżnicowane i dostosowane do specyfiki przedmiotu, promując aktywność, pracę projektową oraz zaangażowanie w działania na rzecz dobrostanu własnego i społeczności lokalnej.
Formy sprawdzania i zasady oceniania
W celu zachowania holistycznego charakteru przedmiotu, ocena końcowa nie powinna wynikać wyłącznie ze sprawdzianów wiedzy. Rekomenduje się następujący podział wagowy oceniania:
- Aktywność na lekcji/ odpowiedź Udział w dyskusjach, analizach przypadków, ćwiczeniach symulacyjnych i warsztatowych.
- Sprawdzanie wiedzy Krótkie i dłuższe formy (kartkówki, quizy, sprawdziany ) badające zrozumienie kluczowych pojęć i mechanizmów.
- Projekty edukacyjne
Dostosowanie wymagań Dla uczniów z opiniami i orzeczeniamiPPP dostosowuje się formę przekazu, wydłuża czas na zadania praktyczne oraz ocenia przede wszystkim wysiłek włożony w podjęcie działań prozdrowotnych, a nie finalny efekt sprawnościowy czy manualny.
WYMAGANIA EDUKACYJNE
Z EDUKACJI ZDROWOTNEJ – KLASA IV
1. Ocena dopuszczająca- wymagania konieczne
Uczeń przy pomocy nauczyciela potrafi:
- Filar I (Ciało): Wymienić zmysły człowieka oraz podać podstawową zasadę dbania o higienę snu (np. wietrzenie pokoju przed snem).
- Filar II (Umysł): Nazwać cztery podstawowe emocje (radość, smutek, złość, strach) i wskazać, które sygnały z ciała (np. bicie serca, płacz) im towarzyszą.
- Filar III (Duch): Podać przynajmniej jedno zagrożenie związane z nieostrożnym korzystaniem z Internetu oraz wskazać dorosłego, do którego można zwrócić się o pomoc.
- Ergonomia: Przyjąć prawidłową pozycję siedzącą przy biurku po uprzednim przypomnieniu przez nauczyciela.
2. Ocena dostateczna - wymagania podstawowe oraz wymagania konieczne
Uczeń samodzielnie potrafi:
- Filar I (Ciało): Wyjaśnić znaczenie snu dla odpoczynku organizmu i określić optymalną dla swojego wieku liczbę godzin snu.
- Filar II (Umysł): Rozpoznać i opisać podstawowe emocje u siebie i innych; wskazać proste fizjologiczne reakcje organizmu na stres (np. napięcie mięśni, drżenie rąk).
- Filar III (Duch): Przestrzegać podstawowych zasad netykiety; wymienić zachowania, które ranią innych w sieci (cyberprzemoc).
- Ergonomia: Samodzielnie opisać zasady ergonomicznej pracy przy biurku (ustawienie krzesła, odległość od monitora, oświetlenie).
3. Ocena dobra - wymagania rozszerzające oraz wymagania podstawowe i konieczne
Uczeń potrafi:
- Filar I (Ciało): Omówić negatywny wpływ bodźców (hałas, światło niebieskie ekranów) na jakość snu i funkcjonowanie zmysłów.
- Filar II (Umysł): Powiązać sygnały płynące z ciała z konkretnymi stanami emocjonalnymi; podać prosty przykład konstruktywnego poradzenia sobie ze złością lub strachem.
- Filar III (Duch): Wyjaśnić, na czym polega bezpieczne zachowanie w sieci (ochrona danych osobowych, haseł, ograniczanie zaufania do obcych).
- Ergonomia: Kontrolować i samodzielnie korygować własną postawę ciała podczas nauki i odpoczynku.
4. Ocena bardzo dobra – wymagania dopełniające oraz poprzednie wymagania
Uczeń potrafi:
- Filar I (Ciało): Zaplanować i wdrożyć do swojego planu dnia rytuał wieczorny wspierający zdrowy sen (całkowite odstawienie ekranów na min. godzinę przed snem).
- Filar II (Umysł): Zastosować w praktyce prostą technikę oddechową lub relaksacyjną w sytuacji napięcia emocjonalnego; wyjaśnić, że emocje są naturalnymi drogowskazami.
- Filar III (Duch): Analizować własny czas spędzany przed ekranem; zaproponować alternatywne, zdrowe formy spędzania wolnego czasu w świecie rzeczywistym (offline).
- Ergonomia: Zaprojektować idealne ergonomicznie stanowisko do nauki w domu, uwzględniając przerwy na ruch i odpoczynek zmysłów.
5. Ocena celująca – wymagania dopełniające oraz na wcześniejsze oceny
Uczeń potrafi:
- Profilaktyka pozytywna: Twórczo promować zasady higieny cyfrowej i zdrowego snu w klasie lub szkole (np. przygotować autorski plakat, grę lub krótką prezentację).
- Autonomia zdrowotna: Wykazywać się stałą, samodzielną dbałością o dobrostan zmysłów i emocji, pełniąc rolę lidera i inspiracji dla rówieśników.
- Wsparcie rówieśnicze: Wykazać się empatią, potrafić zauważyć trudne emocje u kolegi/koleżanki i udzielić im podstawowego wsparcia rówieśniczego lub skierować do dorosłego.
WYMAGANIA EDUKACYJNE
Z EDUKACJI ZDROWOTNEJ – KLASA V
1. Ocena dopuszczająca - wymagania konieczne
Uczeń przy pomocy nauczyciela potrafi:
- Filar I (Ciało): Wskazać różnicę między głodem a pragnieniem oraz wymienić podstawowe objawy odwodnienia.
- Pierwsza pomoc: Podać właściwą kolejność cyfr w numerze alarmowym 112 i wezwać pomoc w symulowanej sytuacji.
- Filar II (Umysł): Wymienić przynajmniej dwie sytuacje szkolne, które wywołują u niego stres.
- Filar III (Duch): Podać jeden przykład zdrowego nawyku (np. picie wody zamiast napojów gazowanych).
2. Ocena dostateczna - wymagania podstawowe oraz wymagania konieczne
Uczeń samodzielnie potrafi:
- Filar I (Ciało): Wyjaśnić, czym jest bilans energetyczny (zależność między jedzeniem a aktywnością) i dlaczego woda jest niezbędna dla organizmu.
- Pierwsza pomoc: Zademonstrować poprawne zaopatrzenie prostego skaleczenia/rany oraz opisać zasady postępowania przy lekkim oparzeniu i omdleniu.
- Filar II (Umysł): Opisać, jak organizm reaguje na stres (mechanizm "walcz lub uciekaj" – przyspieszony oddech, potliwość).
- Filar III (Duch): Wskazać, jak codzienne wybory (ruch, dieta) wpływają na jego samopoczucie i relacje z rówieśnikami.
3. Ocena dobra- wymagania rozszerzające oraz wymagania podstawowe i konieczne
Uczeń potrafi:
- Filar I (Ciało): Przeanalizować zapotrzebowanie na płyny w zależności od pogody i aktywności; rozróżnić zdrowe i niezdrowe źródła energii w diecie.
- Pierwsza pomoc: Bezpiecznie i we właściwej kolejności wykonać czynności ratunkowe przy omdleniu (pozycja czterokończynowa, zapewnienie dopływu powietrza).
- Filar II (Umysł): Wyjaśnić pojęcie stresu pozytywnego (motywującego) i negatywnego oraz zademonstrować jedną prostą technikę relaksacyjną.
- Filar III (Duch): Zaplanować małą zmianę we własnym planie dnia, która pomoże mu utrzymać równowagę między nauką a odpoczynkiem.
4. Ocena bardzo dobra – wymagania dopełniające oraz poprzednie wymagania
Uczeń potrafi:
- Filar I (Ciało): Samodzielnie obliczyć i ocenić swój dzienny bilans płynów oraz ułożyć jednodniowy plan prawidłowego nawadniania organizmu.
- Pierwsza pomoc: Sprawnie, bezbłędnie i ze stałym zachowaniem zasad bezpieczeństwa własnego przeprowadzić pełną procedurę pomocy przy krwotoku, oparzeniu i omdleniu.
- Filar II (Umysł): Świadomie dobrać i zastosować adekwatną technikę relaksacyjną (np. ćwiczenia oddechowe, wizualizację) w celu obniżenia poziomu napięcia w ciele.
- Filar III (Duch): Dokonać autorefleksji nad swoimi nawykami, wyciągnąć wnioski z błędów żywieniowych i samodzielnie zmodyfikować swoje zachowania zdrowotne.
5. Ocena celująca – wymagania dopełniające oraz na wcześniejsze oceny
Uczeń potrafi:
- Profilaktyka pozytywna: Zainicjować i przeprowadzić w klasie akcję edukacyjną (np. miniwarsztat z pierwszej pomocy lub kampanię „Piję wodę”).
- Autonomia zdrowotna: Wykazywać się wzorową postawą ratowniczą, opanowaniem w sytuacjach stresowych i inspirować innych do dbania o bezpieczeństwo.
- Wsparcie rówieśnicze: Służyć rówieśnikom radą i pomocą w tworzeniu zdrowych nawyków żywieniowych oraz wspólnie z nimi ćwiczyć techniki redukcji stresu.
WYMAGANIA EDUKACYJNE
Z EDUKACJI ZDROWOTNEJ – KLASA VI
1. Ocena dopuszczająca - wymagania konieczne
Uczeń przy pomocy nauczyciela potrafi:
- Filar I (Ciało): Wymienić po dwa podstawowe sygnały biologiczne i fizyczne świadczące o rozpoczęciu okresu dojrzewania u dziewcząt i chłopców.
- Filar II (Umysł): Podać definicję presji rówieśniczej i wskazać sytuację, w której grupa zmusza jednostkę do określonego zachowania.
- Filar III (Duch): Wyjaśnić, czym różni się czas spędzany przed ekranem (screen-life) od czasu spędzanego w świecie rzeczywistym (real-life).
2. Ocena dostateczna - wymagania podstawowe oraz wymagania konieczne
Uczeń samodzielnie potrafi:
- Filar I (Ciało): Omówić kluczowe zasady higieny osobistej niezbędne w okresie dojrzewania oraz uzasadnić ich wpływ na komfort fizyczny i psychiczny.
- Filar II (Umysł): Odróżnić zachowanie asertywne od zachowania agresywnego i uległego; podać prosty komunikat odmowy.
- Filar III (Duch): Zdefiniować pojęcie balansu screen-life i wymienić negatywne skutki długotrwałego korzystania z urządzeń cyfrowych (np. zmęczenie oczu, gorsze relacje).
3. Ocena dobra - wymagania rozszerzające oraz wymagania podstawowe i konieczne
Uczeń potrafi:
- Filar I (Ciało): Wyjaśnić powiązanie między zmianami hormonalnymi w okresie dojrzewania a gwałtownymi zmianami nastroju i emocji.
- Filar II (Umysł): Zastosować w praktyce prostą technikę asertywnej odmowy (np. „zdarta płyta”) w sytuacji nacisku ze strony rówieśników.
- Filar III (Duch): Przeanalizować swój tygodniowy plan dnia pod kątem zachowania równowagi między aktywnością cyfrową a życiem rodzinnym i rówieśniczym offline.
4. Ocena bardzo dobra – wymagania dopełniające oraz poprzednie wymagania
Uczeń potrafi:
- Filar I (Ciało): Wykazać się pełną akceptacją i zrozumieniem dla zróżnicowanego tempa rozwoju biologicznego u rówieśników; sformułować zasady przeciwdziałania zawstydzaniu (body shaming).
- Filar II (Umysł): Konstruować zaawansowane komunikaty asertywne, broniąc własnych granic z szacunkiem dla rozmówcy; trafnie identyfikować i neutralizować techniki manipulacji grupowej.
- Filar III (Duch): Zaplanować i konsekwentnie wdrożyć osobisty program „cyfrowego detoksu” (np. weekend bez mediów społecznościowych/gier), oceniając jego wpływ na swoje samopoczucie.
5. Ocena celująca – wymagania dopełniające oraz na wcześniejsze oceny
Uczeń potrafi:
- Profilaktyka pozytywna: Przygotować i przeprowadzić w klasie lub szkole kampanię społeczną na rzecz zdrowego balansu screen-life lub przeciwdziałania presji rówieśniczej.
- Autonomia zdrowotna: Wykazywać się stałą dojrzałością emocjonalną, brać odpowiedzialność za swoje wybory technologiczne i relacyjne oraz aktywnie wspierać rówieśników w kryzysach okresu dojrzewania.
- Wsparcie rówieśnicze: Być mediatorem w prostych konfliktach rówieśniczych, promując komunikację bez przemocy i szacunek dla różnorodności.
WYMAGANIA EDUKACYJNE
Z EDUKACJI ZDROWOTNEJ – KLASA VII
1. Ocena dopuszczająca - wymagania konieczne
Uczeń przy pomocy nauczyciela potrafi:
- Filar I (Ciało): Wskazać, że jedzenie wpływa na samopoczucie, i podać jeden przykład zdrowego produktu (np. warzywa).
- Filar II (Umysł): Wymienić co najmniej dwa objawy mogące świadczyć o silnym obniżeniu nastroju (np. stały smutek, brak energii) oraz podać numer telefonu zaufania dla dzieci i młodzieży (116 111).
- Filar III (Duch): Podać definicję uzależnienia i wymienić podstawowe substancje lub czynności, od których można się uzależnić (np. papierosy, e-papierosy, gry).
2. Ocena dostateczna - wymagania podstawowe oraz wymagania konieczne
Uczeń samodzielnie potrafi:
- Filar I (Ciało): Wyjaśnić proste powiązanie między dietą a pracą mózgu; podać przykłady produktów wspierających koncentrację.
- Filar II (Umysł): Odróżnić chwilowy smutek od stanów depresyjnych i lękowych; wskazać konkretne miejsca w szkole i poza nią, gdzie można uzyskać profesjonalną pomoc psychologiczną.
- Filar III (Duch): Opisać, jak działają uzależnienia behawioralne (np. od telefonu, social mediów) i substancjalne (alkohol, nikotyna, energetyki) oraz wskazać ich negatywny wpływ na zdrowie.
3. Ocena dobra- wymagania rozszerzające oraz wymagania podstawowe i konieczne
Uczeń potrafi:
- Filar I (Ciało): Wyjaśnić pojęcie osi jelitowo-mózgowej i omówić znaczenie zdrowego mikrobiomu jelitowego dla stabilności emocjonalnej oraz zdrowia psychicznego.
- Filar II (Umysł): Zdefiniować odporność psychiczną (resilience) i wymienić czynniki, które pomagają radzić sobie z porażkami i stresem.
- Filar III (Duch): Przeanalizować mechanizm powstawania uzależnienia (np. rolę dopaminy w pętli sprzężenia zwrotnego przy korzystaniu ze smartfona) i wskazać sygnały ostrzegawcze u siebie lub rówieśników.
4. Ocena bardzo dobra – wymagania dopełniające oraz poprzednie wymagania
Uczeń potrafi:
- Filar I (Ciało): Zaplanować tygodniowy jadłospis wspierający zdrowie psychiczne i pracę mózgu, ograniczający cukier i żywność wysokoprzetworzoną.
- Filar II (Umysł): Wykorzystać wiedzę o neuroplastyczności mózgu do zmiany własnego podejścia do błędów i porażek (traktowanie ich jako elementu nauki); opracować plan działania w sytuacji kryzysu emocjonalnego.
- Filar III (Duch): Zaprojektować strategię obrony przed presją rówieśniczą nakłaniającą do używek (e-papierosy, energetyki, alkohol); krytycznie ocenić reklamy i mity dotyczące substancji psychoaktywnych.
5. Ocena celująca – wymagania dopełniające oraz na wcześniejsze oceny
Uczeń potrafi:
- Profilaktyka pozytywna: Przygotować i przeprowadzić projekt profilaktyczny lub debatę (np. na temat szkodliwości napojów energetyzujących i e-papierosów) skierowaną do społeczności szkolnej.
- Autonomia zdrowotna: Świadomie i samodzielnie zarządzać własnym dobrostanem psychicznym i dietetycznym; upowszechniać wiedzę o odczarowywaniu tabu wokół zdrowia psychicznego (depresji i lęków).
- Wsparcie rówieśnicze: Wykazywać się wysoką empatią, potrafić bezpiecznie i bez oceniania zareagować, gdy rówieśnik wykazuje symptomy kryzysu psychicznego, i skutecznie skierować go do dorosłych specjalistów.
WYMAGANIA EDUKACYJNE
Z EDUKACJI ZDROWOTNEJ – KLASA VIII
Ocena dopuszczająca - wymagania konieczne
Uczeń przy pomocy nauczyciela potrafi:
- Zarządzanie stresem: Wymienić przynajmniej dwa fizyczne objawy lęku egzaminacyjnego (np. przyspieszone bicie serca, ból brzucha).
- Samoocena: Podać jedną swoją mocną stronę niezwiązaną z wyglądem zewnętrznym ani ocenami szkolnymi.
- Relacje i komunikacja: Wskazać, że w relacjach międzyludzkich każdy ma prawo do wypowiedzenia słowa „nie”.
- Planowanie: Wymienić przynajmniej jedną prostą zasadę planowania czasu (e.g. zapisywanie zadań w kalendarzu).
2. Ocena dostateczna - wymagania podstawowe oraz wymagania konieczne
Uczeń samodzielnie potrafi:
- Zarządzanie stresem: Wyjaśnić różnicę między stresem krótkotrwałym (mobilizującym) a przewlekłym (destrukcyjnym); podać prosty sposób na rozładowanie napięcia przed egzaminem.
- Samoocena: Opisać, jak media społecznościowe i filtry mogą zniekształcać obraz własnego ciała i wpływać na poczucie własnej wartości.
- Relacje i komunikacja: Zdefiniować pojęcie komunikacji partnerskiej; wyjaśnić, czym jest świadoma zgoda (consent) w relacjach rówieśniczych.
- Planowanie: Posłużyć się prostą techniką zarządzania czasem w celu oddzielenia czasu na naukę od czasu na odpoczynek.
3. Ocena dobra - wymagania rozszerzające oraz wymagania podstawowe i konieczne
Uczeń potrafi:
- Zarządzanie stresem: Przeanalizować własne reakcje na lęk egzaminacyjny i dobrać do nich adekwatną technikę oddechową (np. box breathing) lub relaksacyjną.
- Samoocena: Wyjaśnić mechanizmy, za pomocą których buduje się stabilne poczucie własnej wartości, niezależne od liczby „polubień” czy opinii innych w sieci.
- Relacje i komunikacja: Omówić zasady asertywnego wyznaczania nienaruszalnych granic w relacjach; wyjaśnić znaczenie empatii i szacunku dla granic drugiej osoby.
- Planowanie: Zastosować w praktyce metodę priorytetyzacji zadań (np. odróżnianie spraw pilnych od ważnych) podczas przygotowań do egzaminów ósmoklasisty.
4. Ocena bardzo dobra – wymagania dopełniające oraz poprzednie wymagania
Uczeń potrafi:
- Zarządzanie stresem: Stworzyć i wdrożyć indywidualny plan przeciwdziałania stresowi egzaminacyjnemu, łączący techniki uważności (mindfulness) z higieną neurologiczną (regeneracja, sen).
- Samoocena: Wykazać się postawą pełnej akceptacji siebie i innych; krytycznie dekonstruować nierealistyczne kanony piękna i sukcesu promowane w przestrzeni cyfrowej.
- Relacje i komunikacja: Formułować komunikaty w oparciu o zasady Porozumienia Bez Przemocy (NVC); modelowo analizować sytuacje wymagające jednoznacznego wyrażenia lub odczytania zgody (consent).
- Planowanie: Optymalnie zarządzać czasem w perspektywie długoterminowej, skutecznie zapobiegając prokrastynacji i przebodźcowaniu (FOMO).
5. Ocena celująca – wymagania dopełniające oraz na wcześniejsze oceny
Uczeń potrafi:
- Profilaktyka pozytywna: Zainicjować, zaprojektować i przeprowadzić dla społeczności szkolnej minikampanię lub warsztaty rówieśnicze dotyczące radzenia sobie ze stresem i budowania odporności psychicznej.
- Autonomia zdrowotna: Prezentować dojrzałą postawę lidera, świadomie kierować własnym rozwojem (ciało, umysł, duch), wykazując pełną gotowość do odpowiedzialnego wejścia w kolejny etap edukacyjny.
- Wsparcie rówieśnicze: Aktywnie wspierać rówieśników w grupie klasowej, pomagając im tonować emocje egzaminacyjne oraz promując kulturę szacunku, inkluzywności i wzajemnego zrozumienia.